آرشیوداری شنيداري، دیداری و اطلاع رساني

بازشنوايي چيست؟

 بازشنوايی يکی از فعاليتهای مهم و اساسی در آرشيوهاي شنيداری و ديداري است. بازشنوايي شنيدن نيست بلکه گوش دادن است. بين شنيدن و گوش دادن بايد تفاوت قائل شد. ممکن است در شنيدن هدف خاصی مطرح نباشد ولی گوش دادن هدفمند است. گوش دادن مستلزم دقت فراوان و طرح از پيش تعيين شده است.

 در ابتدا لازم است به تقسيم بندی متداول منابع آرشيوی در آرشيوهای صدا بپردازم. در آرشيوهای صدا معمولا منابع از ديدگاههای مختلف تقسيم بندی می شوند. ليکن دو نوع تقسيم بندی متداول عبارت است از: الف- منابع موسيقايي (که خود به دو گروه موسيقی بی کلام و باکلام تقسيم می شود) و ب- منابع کلام يا سخن (اين نوع منابع نيز به دو گروه منابع پايه و برنامه های راديويي تقسيم می شود). منابع پايه منابعی هستند که اولا حفظ شو بوده و ثانيا به کرات در برنامه سازی قابل استفاده اند، مثل سخنرانی ها، مدايح، نوحه ها، تواشيح، اذان و قرآن و جزء آن. البته موسيقی را نيز از اين ديدگاه می توان جزء منابع پايه به حساب آورد، چرا که هم حفظ می شود و هم در برنامه سازی به کرات مورد استفاده قرار می گيرد. لذا منابع پايه از جايگاه خاصی برخوردار بوده و اهميت سازماندهی آنها نيز بسی بيشتر است. برنامه های راديويي نيز به توسط شبکه ها و گروه های برنامه ساز توليد، و امتياز استفاده و پخش آنها در دست گروه و شبکه توليد کننده قرار دارد. تمامی برنامه های توليدی راديو حفظ و نگهداری دائمی نمی شوند و ممکن است پس از مدتی در آرشيو امحاء شوند. لذا بهتر است منابعي بازشنوايي شوند كه ارزش ماندگاري دارند.  

 اين مقاله به بررسي عمل و مهارت بازشنوايي منابع شنيداري مي پردازد. پيشينه يادداشت خلاصه در قواعد فهرستنويسي انگلو امريكن براي بسياري از قالبها اختياري است. ليكن وجود يادداشت خلاصه براي منابعي چون فيلم هاي سينمايي، سوابق شنيداری، منابع آرشيوي و منابع الكترونيكي اهميت به سزايي دارد. آن هم به دليل ماهيت خاص و شرايط استفاده اين نوع منابع است. چكيده يا خلاصه به تنهايي بخش مهم و گسترده اي درباره يك اثر به شمار مي آيد. چكيده منبع ارزشمندي از توصيفگرهايي است كه در بازيابي ماشيني كاربرد دارد. بر اساس بررسي فهرستنويسان ديداري شنيداري برخط¹، در  گروه كاري چكيده/خلاصه نويسان كميته سياست هاي فهرستنويسي، كيفيت يادداشت هاي خلاصه ي يافت شده در سوابق كتابشناختي بسيار متفاوت بود، اخيرا انجمن فهرستنويسي منابع ديداري شنيداري در گروه بحث الكترونيكي فهرستنويسان ديداري شنيداري درباره آن بحث كرده است. در آوريل 2001، در پاسخ به سوالي، فهرستنويسان درباره چگونگي ارزيابي يا نگارش يادداشت هاي خلاصه مطالبي نگاشتند. مطالب بيان شده استفاده از زبان انتقادي يا اصلاحي، املاي غلط و گرامر اشتباه را در نگارش چكيده مورد انتقاد قرار دادند. جمع بندي نهايي اين شد كه فهرستنويسان خلاصه ها را بدقت بخوانند و در صورت نياز مجدد اصلاح كنند. فهرستنويسان نمي توانند به يادداشتها و تفسيرهاي تجاري يا اطلاعات ناشران كه در وب سايت آنها آمده اعتماد كنند. در آينده، اسكن ماشيني و استفاده از هوش مصنوعي براي خلاصه نويسي متون ممكن است در توليد يادداشت خلاصه كمك كند، ولي احتمالا دخالت عامل انساني به منظور تصحيح و غربال يادداشتهاي خلاصه به زباني مناسب باقي خواهد ماند.

 عمل بازشنوايي از زمان تهيه و ورود منبع به آرشيو شروع می شود، و تمامی بخش های آرشيو نيز به نوعی با اين کار درگيرند. بازشنوايي در آرشيوهای شنيداری برخلاف آرشيوهای ديداری بمنظور صدور رسيد مالی صورت نمی پذيرد، بلکه اهداف ديگری دارد که در ادامه مي آيد.

اهداف بازشنوايي:

 مهمترين سوالي كه در بازشنوايي مطرح است‏، اين است كه هدف از بازشنوايي چيست؟ مشخص كردن هدف بازشنوايي‏ فرايند و نوع بازشنوايي مورد نظر را نيز مشخص خواهد كرد. در ابتدا ببينيم كه بازشنوايي در آرشيوهاي شنيداري به چه منظورهايي صورت مي پذيرد. اگر بخواهيم نوعي تقسيم بندي عملي از اين فعاليت ارائه كنيم، آن به شرح ذيل خواهد بود. لازم به توضيح است كه بازشنوايي در آرشيوداري عمدتا بمنظور فهرستنويسي و تهيه خلاصه اي از محتواي مدرك در نظر گرفته مي شود. ليكن ممكن است اين كار با اهداف ديگري نيز صورت پذيرد.

- تعيين کيفيت هاي فنی ماده و محتواي آن: (منظور کيفيت صوتی، نداشتن خشه، عدم کشيدگی صدا، کيفيت لازم براي پخش، كيفيت نسخه هاي تكثير شده و جز آن در مورد محمل هاي آنالوگ و ديجيتال). اين کار معمولا بطور مستمر و در فرايند گردش ماده آرشيوی در تمامی بخش های آرشيو صورت مي پذيرد.

- بازشنوايي به منظور فهرستنويسی توصيفی: در فهرستنويسی توصيفی منابع شنيداری، به دلايل متعددی، همچون ناقص بودن اطلاعات کتابشناختی و يا نبود اطلاعات مرتبط در منابع اصلي اطلاعات،ممکن بازشنوايي ضرورت پيدا کند.

- بازشنوايي به منظور فهرستنويسی تحليلی: تعيين موضوع و محتوای دقيق ماده شنيداری بمنظور اختصاص سرعنوان موضوعی يا نمايه سازی محتوايي مستلزم بازشنوايي است. ممکن است اطلاعاتی درخصوص محتوای ماده در جلد يا برچسب اثر آمده باشد، و ليکن اطلاعات مذکور احتمالا جنبه تبليغی داشته و بيانگر محتوای مدرک نباشد. معمولا فهرستنويسی تحليلی بر اساس خلاصه ای است که اثر تهيه مي شود.

- بازشنوايي به منظور کسب مجوز ورود به آرشيو: اين عمل به توسط شورا، کميته و يا گروهی از کارشناسان مربوطه، البته ممکن است آرشيو نيز در اين خصوص دخيل باشد، انجام می شود. ماده آرشيوی، بويژه منابع موسيقايي، پس از فراهم آوری و يا دريافت از مراجع ذيربط و انجام بررسي هاي اوليه به شورا ارسال مي شود، تا مجوز ورود و استفاده در آرشيو را کسب کند (بعضا توليدات درون سازمانی از اين امر مستثنی است)، اين مجوز پس از بررسی منبع در شورايي مرکب از موسيقی دانان، شاعران و کارشناسان ذيصلاح صادر می شود. معمولا مسائل متعددی (مانند کيفيت محتوايي، موسيقی، شعر و آواز) در شورا مورد بررسی قرار می گيرد، ولی آنچه که برای آرشيو اهميت دارد، مهر مجوز قابليت پخش و امانت است.

-  بازشنوايي به منظور کارشناسی محتوايي: در خصوص منابع موسيقايي و مذهبی معمولا اين عمل توسط کارشناس موسيقی و کارشناس منابع مذهبی و يا فهرستنويس ذيصلاح صورت می پذيرد. برخی از آرشيوها منابع موسيقايي و منابع مذهبی پايه (همانند دعاها، مدايح و تواشيح و جزء آن) خود را تجزيه و تحليل محتوايي می کنند. يعنی ويژگی ها، دستگاهها، نوع موسيقی، اشعار و محتوای اثر را نيز مورد تجزيه و تحليل قرار می دهند. بالطبع اين کار ضمن اينکه کمک بزرگی به جامعه استفاده کننده می کند، بر غنای پيشينه و فهرست آرشيو نيز می افزايد.

- بازشنوايي به توسط استفاده کننده: کاربران آرشيو به منظور انتخاب منابع خود بعضا نيازمند بازشنوايي آثار هستند. به همين دليل تعبيه منابع و تجهيزات بازشنوايي در آرشيو ضروری است. هر چقدر که غنای پيشينه های آرشيوی (منظور فهرستنويسی توصيفی، تحليلی، تهيه خلاصه و کارشناسی اثر) بيشتر باشد، به کاربران در انتخاب منابع کمک بيشتری خواهد کرد.

-  بازشنوايي به منظور تهيه خلاصه ای مکتوب: تهيه خلاصه ای از محتوای اثر شنيداری کاری است مستلزم صرف وقت و هزينه بسيار. معمولا در آرشيو ها اين کار به افراد کمک فهرستنويس يا کمک آرشيويست سپرده می شود، ليکن اگر توسط آرشيويست انجام پذيرد بهتر خواهد بود. يکی از موارد مهم در بازشنوايي منابع موسيقی باکلام، بازشنوايي بمنظور پياده سازی اشعاری است که خوانده می شود‏.‏‏‏ در صورت مشخص بودن نام شاعر و يا بخش هايي از شعر، فهرستنويس می تواند از منابع مکتوب، همانند ديوان شاعران و يا ديگر منابع ادبي براي بازيابي متن كامل شعر استفاده کند.

- بازشنوايي بمنظور صدور رسيد مالی: در آرشيوهای شنيداری، برخلاف آرشيوهای ديداری، صدور رسيد مالی بر اساس متن يا متون برنامه (های) راديويي است، و لذا بازشنوايي بدين منظور مگر در موارد استثنائی صورت می پذيرد.

- بازشنوايي جهت اديت: در برخی موارد ممکن است آرشيو بخواهد بخش يا قسمتی از محتوای شنيداری ماده آرشيوی (خصوصا در مورد منابع موسيقايي) را حذف و يا اضافه کند. هر گونه ويرايشي مستلزم بازشنوايي فني و دقيق خاص خود است.

 
شيوه تهيه خلاصه:

 همانطور که بيان شد، بازشنوايي مهارت خاصی می طلبد. بازشنوا ضمن علاقه به کار خود، بايد دارای ويژگی ها و مهارت هايي باشد. و در ضمن اصولی را نيز رعايت کند. البته كسب تجربه در اين زمينه اهميت بسزايي دارد. اگر منابع آرشيو بدرستی بازشنوايي شده باشند، اين کار در آينده، هم از حجم کاری آرشيو خواهد کاست و هم منابع کمتر توسط استفاده کنندگان مورد بازشنوايي قرار خواهد گرفت و لذا هدف حفاظت و نگهداری منابع نيز بدرستی محقق خواهد شد، چرا كه بازشنوايي هاي مضاعف از عمر نوار مي كاهد، کاری وقتگير است و برای آرشيو نيز هزينه هايي در بر دارد.

 شيوه تهيه خلاصه برای انواع منابع آرشيوی متفاوت است، چرا كه قالب، نوع و موضوع آنها با هم تفاوت دارد. توجه به نوع محتوا و قالب برنامه بسيار مهم است، به عنوان نمونه براي فيلمهاي خبري، بويژه در آرشيو هاي خبري، شات ليست تهيه مي كنند. در شات ليست، مدت زمان آغاز و پايان هر بخش خبري مشخص مي شود، و موضوع يا خلاصه آن نيز به صورت چكيده عنواني يا تلگرافي نوشته مي شود، چرا كه نوع نيازهاي جامعه استفاده كننده و خاصيت خود اثر، چنين روشي را اقتضاء مي كند. در برنامه هاي مستند و حيات وحش مربوط به جانداران، توجه به محيط زيستي، شرايط اقليمي و محيطي، تصاوير زمينه و مواردي كه از ديد استفاده كننده مي تواند مهم باشد، اجتناب ناپذير خواهد بود.

در ادامه نکاتی در خصوص شيوه تهيه خلاصه می آيد:  

1- در تهيه خلاصه برای يک اثر شنيداری، با توجه به محتوای آن می توان از روش های خاصی استفاده کرد. مثلا "در تهيه خلاصه برای مواد آرشيوی داستانی می توان از روش روزنامه نگاران استفاده کرد و بر اساس چهار سوال "چه کسی؟"، " چه چيزی؟"، "کجا" و "چه موقع" اقدام به تهيه خلاصه کرد (نورالله مرادی، ص 82). گروه كاري چكيده/خلاصه نويسان كميته سياست هاي فهرستنويسي، وابسنه به فهرستنويسان ديداري شنيداري برخط نيز دستورالمعلي مبني بر همين رويكرد پيشنهاد مي كند. بر اساس دستورالمعل اين كميته سوالاتي كه در تهيه يك خلاصه مورد اجماع صاحب نظران نيز مي باشد، عبارت است از: چگونه؟، چه چيزي؟، كي؟ و چه كسي؟². بهترين روش برای تهيه خلاصه- لااقل در مورد منابع آرشيوی توليد داخلی-  اين است که از تهيه کننده يا پديدآورنده آن بخواهيم خلاصه ای برای آرشيو تهيه کند. سپس آن را پس از بازبينی يا بازشنوايي کامل ماده آرشيوی ويرايش و اصلاح کنيم. (همان، ص 82). بالطبع در تهيه خلاصه برای آثار تاريخی، ادبی، اجتماعی، سياسی و غيره نيز بهتر است از روشی متناسب بهره گرفت. در اينجا سياستگذاری آرشيو در خصوص نوع خلاصه با توجه به نيازهای جامعه استفاده کننده اهميت دارد. همچنين سياستگذاری در اين خصوص به فرايند کار و يکدستی آن کمک خواهد کرد.

2- به طور کلی سه روش برای خلاصه نويسی پيشنهاد می گردد:

الف-  چکيده گرفته شده از متن: در مورد سخنرانيها بهتر است از روش "چکيده گرفته شده از متن" استفاده کرد. اين نوع چکيده (يا خلاصه) مشتمل است بر جمله هايي که طابق النعل بالنعل از خود ماده آرشيوی گرفته شده است. اصول کار مبتنی است بر انتخاب واژه های مهم و جمله هايي که اين واژه ها در آنها به کار رفته است. اين گونه جمله ها را بيرون می کشند و از مجموعه آنها خلاصه ای درست می کنند. (همان، ص 82). اين نوع استخراج، نگارش خلاصه شده ای از يک مدرک است که از طريق بيرون کشيدن جملات خود مدرک تهيه می شود و خلاصه ای استخراجی محسوب می شود. (ويلفرد لنكستر، ص 145)

ب-  خلاصه روايي يا جامع: خلاصه ای است کامل از طرح داستان و تمام نکات اصلی آن. اين نوع خلاصه جامع تر و از لحاظ انتقال اطلاعات بهترين نوع تهيه خلاصه است. از اين روش خلاصه نويسی معمولا برای فيلمهای سينمايي استفاده می شود.

ج-  خلاصه توصيفی: خلاصه توصيفی معمولا برای منابع غير داستانی به کار می رود. در اين روش مندرجات و مطالبی که در فيلم يا ويدئو آمده وصف می شود. در واقع خلاصه نويس مراجعه کننده را راهنمايي می نمايد که ماده مورد نظر در چه زمينه ای است و آگاهيهای بنيادی درباره آن ماده را به مراجعه کننده می دهد تا در صورتی که علاقه مند باشد برای بازبينی يا بازشنوايي آن ماده آرشيوی به آرشيو مراجعه نمايد.

د- چنانچه دو يا سه برنامه را که برروی يک نوار ضبط شده بخواهيم يکجا فهرست کنيم، در اين صورت، خلاصه هر بخش را جداگانه می آوريم. مانند:

خلاصه: بخش اول؛ گزارش مستندی از بيروت...- بخش دوم: شهر بانکوک، معابد و آثار تاريخی...- بخش سوم: اوضاع اقتصادی و بحران سياسی در سنگال.

و- در پاره ای موارد، ممکن است فهرستنويس ناچار به تهيه خلاصه عنوانی شود. در اين موارد فقط عنوان فيلم  بدون هر گونه توضيح يا توصيفی از محتويات آن ذکر می شود. مثلا فيلمهای کودکان که تهيه خلاصه ای از آنها در بسياری موارد غير ممکن است. (نورالله مرادی، ص 82)

فرايند بازشنوايي:

تفكيك مراحل ذهني اجراي بازشنوايي و تهيه خلاصه كار ساده اي نيست. ليكن مي توان مراحلي را به شرح ذيل در فرايند تهيه خلاصه قائل شد.

1- قبل از بازشنوايي بهتر است مشخصات کتابشناختی منبع تحت بازشنوايي را در صورت موجود بودن، كنترل کند تا بتواند حداقل اطلاعات لازم را بدست آورد. يعني اطلاعات را پيش زمينه كسب كند.

2- در هنگام بازشنوايي مشخصه های محتوايي اثر را تشخيص دهد و معين سازد که اثر در دست بازشنوايي جزء کدام مقوله منابع است. آيا سخنرانی است؟ نمايشنامه است؟ برنامه راديويي است؟ موسيقی است؟ و يا برنامه در چه قالبی است. سپس خلاصه ای متناسب با نوع و محتوای آن تهيه کند.

3- پس از گوش دادن کامل و دريافت مفهوم با توجه به چهار سوالي كه پيش تر مطرح شد، و ديگر موارد مهم شروع به يادداشت برداری کند.

4- پس از گردآوري يادداشت ها، آنها را تنظيم و طبق اسلوبي معين بنويسيد.

4- بهتر است که ماحصل کار توسط شخص ثالث مورد بررسی قرار گيرد، تا خطاهای احتمالی رفع گردد.

اصول كلي در تهيه خلاصه براي منابع شنيداري و ديگر منابع آرشيوي:

1- در تهيه خلاصه از اعمال نظر، حدس های احتمالی، پيشداوری و نگرش انتقادی نسبت به اثر بپرهيزيد. آنچه که اهميت دارد ارائه بازنمونی است که برخواسته از خود اثر است و نه برداشتهای خلاصه نويس.

2- بهتر است كه از زبان سليس و عبارات كوتاه استفاده كنيد و از جمله هاي كامل و بلند بپرهيزيد. همچنين از اصطلاحات عاميانه، محاوره اي و غريب نيز بپرهيزد.

3- از جملات معلوم و به زبان حال استفاده كنيد.

4- آوردن اصطلاحات خاص، نام اشخاص و شخصيت هايي كه در ديگر بخش هاي توصيف نيامده اند، باعث بهبود جستجو و بازيابي كليدواژه اي خواهد شد. همچنين مترادف هاي واژگان كنترل شده را نيز در يادداشت خلاصه ذكر كنيد.

5- اگر مكان و زمان مشخص است، آنها را در خلاصه بياوريد.  

6- اگر در نوبت اول موفق به درک محتواي اثر نشديد، مجدد تلاش کنيد و يا با افراد ذيصلاح و کارشناس مشورت کنيد.

7- اگر در تهيه خلاصه از منابع و مدارکی استفاده می کنيد، حتما از صحت و سقم آن اطمينان يافته و آن را با محتواي اثر مقايسه کنيد.

8- حتما خلاصه ای که به توسط تهيه کننده يا عوامل توليد در جلد يا کاربرگه ماده نوشته شده، کنترل و مجدد بررسی گردد. چرا كه تجربيات نشان مي دهد چنين خلاصه هايي مشكلات بسياري در بر دارند.

9- توجه به نوع اثر، مشخصات و ويژگي هاي محتوايي و موضوعي و جامعه استفاده كننده و نيازهاي آنان در بازشنوايي اهميت دارد.

10-  تكرار مجدد اطلاعاتي كه در ساير بخش هاي فهرست آمده در خلاصه ضرورتي ندارد، ليكن بهتر است اطلاعاتي را كه در ناحيه يادداشت هاي اضافي ذكر مي شود، در اين بخش بيايد.

 اصول بازشنوايي منابع شنيداري:

1- فقط سوابق شنيداری موسيقايي از تهيه خلاصه مستثني هستند.

2- اطلاعات خلاصه سوابق شنيداری غير موسيقيايي را از خود اثر يا هر نوع اطلاعات توصيفي همراه اثر بيابيد.

3- خصوصيات و ويژگي هاي هنري يا منحصر بفرد اثر را در يادداشت خلاصه بياوريد.

4- اگر ارتباط و نقش هنرمندان يا پديدآورندگان با محتواي اثر در بقيه بخش هاي توصيف مشخص نبود، در يادداشت خلاصه نقش هر هنرمند يا پديدآور را به تفكيك مشخص كنيد.

5- بازشنوا بايد به دقت بر اساس وظيفه ای که به وی محول شده عمل کند. مثلا اگر وظيفه اش کنترل کيفيت فنی اثر شنيداری است، به همان کار بپردازد.

مهارت هاي بازشنوا:

1- بازشنوا بايد به کار خود علاقه مند باشد. چرا گوش دادن و نه شنيدن، کار خسته کننده و وقت گيری است و مهارتي است كه بايد تقويت شود.

2- بازشنوا بايد متناسب با کارش از تخصص و مهارت های لازم برخوردار بوده و اطلاعات اوليه را داشته باشد، و يا در جهت تکميل آن بکوشد. دانش زمينه كمك شاياني به بازشنوا مي كند، بر دقت، سرعت و كيفيت خلاصه مي افزايد.

3- داشتن مهارت در چكيده نويسي اهميت دارد. با افزايش تجربه، اين مهارت نيز بالا مي رود. بازشنوايان بايد به تمرين چكيده نويسي بپردازند.

4- آشنايي با تجهيزات و منابع شنيداري، و چگونگي استفاده از آنها.

 منابع مرجع و ديگر منابعي كه در بازشنوايي مفيدند:

بهره گيري از هر نوع منبعي كه اطلاعاتي را در خصوص اثر در دست توصيف بدهد، مجاز است. ليكن صحت و دقت آنها بايد مورد تاييد واقع شود. در ذيل به برخي از آنها كه در آرشيو هاي شنيداري مي توانند مورد استفاده قرار گيرند اشاره شده است.

1- کتابهای شعر، ديوان شاعران و نرم افزارهای مربوطه که حاوی ديوان شاعران بوده و قابليت جستجوی متنی در آنها وجود دارد، در بازشنوايي موسيقی های باکلام بمنظور استخراج شعر کمک بزرگی به آرشيويست ها می کند.

2- متون راديويي: در تهيه خلاصه ای مکتوب از برنامه های راديويي، می توان از متون آنها نيز استفاده کرد.

3- کتابشناسی ها، فرهنگ ها، دائره المعارف ها و منابع مرجع موسيقيايي و همچنين آثار موسيقی شناخت آهنگسازان در فهرستنويسی و بازشنوايي (کارشناسی محتوايي) اين گونه منابع و همچنين منابع مذهبي مفيد خواهد بود.  

4- فهرست سخنرانی ها، و آثار مکتوب و مرجع مرتبط با شخصيت ها که حاوی سخنرانيهای آنهاست، نيز مفيد است. برای نمونه می توان به منابع ذيل اشاره کرد: الف- صحيفه امام: مجموعه آثار امام خمينی "س" (بيانات، پيامها، مصاحبه ها، احکام، اجازات شرعی و نامه ها)، تهران، موسسه تنظيم و نشر آثار امام خمينی، 1378. ب- بانگ آزادی (فهرست نوار سخنرانيهای حضرت امام خمينی "س")، موسسه تنظيم و نشر آثار امام خمينی، 1376. در اين کتاب، عناصری چون تاريخ سخنرانی، مدت، محل ايراد، مناسبت، موضوع اصلی، حضار (مخاطبان) و محورهای سخنرانی به ضميمه نمايه موضوع، حضار و نامها و مکانها ارائه شده است.

در پايان از تمامي كساني كه در تهيه اين مقاله كمك كردند، تشكر مي كنم.

يادداشت ها:

Summary/Abstracts Task Force.

2- How? What? When? And Who? Questions.

 
منابع:

1- مرادي، نورالله. مديريت آرشيوهاي ديداري شنيداری. تهران: سروش، 1373.

2- لنكستر، فردريك. نمايه سازي و چكيده نويسي، مباني نظري و عملي. ترجمه عباس گيلوري. تهران: چاپار، 1382.

3- Online Audiovisual Catalogers (OLAC) Cataloging Policy Committee, Summary/Abstracts Task Force (2002) "Summary Notes for Catalog Records". [online]. Available at: http://ublib.buffalo.edu/libraries/units/cts/olac/capc/summnotes.html

  نويسنده: علي قديمي